Κατάθλιψη

(Απόσπασμα από την εφημερίδα της Ένωσης Αστυνομικών Υπαλλήλων Αθηνών «Σύγχρονη Αστυνομία»)

Κατάθλιψη 

Οι διακυμάνσεις της ζωής, τα “πάνω και τα κάτω της” σημαίνουν ότι ο καθένας μπορεί να αισθάνεται λυπημένος ή να έχει “τις μαύρες του” από καιρού εις καιρόν. Αλλά αν η απελπισία και η απόγνωση έχουν κυριεύσει τη ζωή σας και δεν υποχωρούν, ίσως να έχετε κατάθλιψη. Η κατάθλιψη σας εμποδίζει να λειτουργήσετε και να απολαύσετε τη ζωή σας όπως κάνατε κάποτε. Ανεξάρτητα όμως με το πόσο απελπισμένος-η αισθάνεστε, μπορείτε να νιώσετε καλύτερα. Κατανοώντας τα σημάδια, τα συμπτώματα και τις αιτίες της κατάθλιψης, κάνετε το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση του προβλήματος.

Τι είναι κατάθλιψη;

Η θλίψη και η στενοχώρια είναι φυσιολογικές αντιδράσεις στις αναποδιές και απογοητεύσεις της ζωής. Πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν τη λέξη «κατάθλιψη» για να εξηγήσουν αυτά τα είδη των συναισθημάτων, αλλά η κατάθλιψη είναι κάτι πολύ περισσότερο από απλή θλίψη.

Μερικοί άνθρωποι περιγράφουν την κατάθλιψη ως “ζωή σε μια μαύρη τρύπα” ή έχουν την αίσθηση μιας καταστροφής που έρχεται και είναι αναπόφευκτη. Ωστόσο, μερικοί άνθρωποι με κατάθλιψη δεν αισθάνονται καθόλου λυπημένοι. Μπορεί να αισθάνονται άψυχοι, άδειοι και απαθείς, ενώ οι άνδρες ειδικότερα μπορεί ακόμη και να αισθάνονται θυμωμένοι, επιθετικοί, και ανήσυχοι.

Όποια και αν είναι τα συμπτώματα, η κατάθλιψη είναι διαφορετική από την απλή θλίψη λόγω του ότι “καταβροχθίζει” τη ζωή σας και την καθημερινότητά σας, παρεμβαίνει στην ικανότητά σας να εργαστείτε, να σπουδάσετε, να φάτε, να κοιμηθείτε και να διασκεδάσετε. Τα αισθήματα απελπισίας, απόγνωσης και αναξιότητας είναι έντονα και αδυσώπητα, με ελάχιστη, εάν υπάρχει, ανακούφιση.

Έχω κατάθλιψη;

Εάν εμφανίζετε τα ακόλουθα συμπτώματα και αυτά επιμένουν, τότε ίσως να υποφέρετε από κατάθλιψη:

-Δε μπορείτε να κοιμηθείτε ή κοιμάστε πάρα πολύ.

-Δε μπορείτε να συγκεντρωθείτε ή αντιμετωπίζετε δυσκολίες με  πράγματα που κάνατε εύκολα στο παρελθόν. Δυσκολεύεστε να πάρετε αποφάσεις ή/και να θυμηθείτε πράγματα.

-Νιώθετε απελπισμένος-η και αβοήθητος-η.

-Δε μπορείτε να ελέγξετε τις αρνητικές σας σκέψεις, όσο και αν προσπαθείτε.

-Έχετε χάσει την όρεξή σας ή δε μπορείτε να σταματήσετε να τρώτε.

-Είστε πιο οξύθυμος-η, ευέξαπτος-η ή επιθετικός-ή απ’ ότι συνήθως.

-Έχετε χάσει το ενδιαφέρον σας για καθημερινές δραστηριότητες, χόμπι, κοινωνικές εκδηλώσεις, ακόμα και για το σεξ. Αδυνατείτε να νιώσετε χαρά ή απόλαυση.

-Σκέφτεστε ότι δεν αξίζει να ζείτε. (ΖΗΤΗΣΤΕ ΑΜΕΣΑ ΒΟΗΘΕΙΑ)

-Αισθάνεστε κουρασμένοι και αργοί. Ακόμα και για την παραμικρή εργασία, χρειάζεστε περισσότερο χρόνο και προσπάθεια απ’ότι στο παρελθόν.

-Κριτικάρετε σκληρά τον εαυτό σας για σφάλματα και λάθη του παρελθόντος. -Έχετε αισθήματα ενοχής και αυτο-απαξίωσης.

-Συμπεριφέρεστε απερίσκεπτα ή/και ριψοκίνδυνα (π.χ. υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, χρήση ουσιών, επικίνδυνη οδήγηση, κλπ).

-Πονάτε ανεξήγητα: στο στομάχι, στους μύες, στην πλάτη, στο κεφάλι.

Η κατάθλιψη και ο κίνδυνος της αυτοκτονίας 

Η κατάθλιψη είναι ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για την αυτοκτονία. Η βαθιά απόγνωση και η απελπισία που συνυπάρχουν με την κατάθλιψη μπορεί να κάνουν την αυτοκτονία να μοιάζει σαν ο μόνος τρόπος αποφυγής του πόνου. Εάν έχετε ένα αγαπημένο πρόσωπο που πάσχει από κατάθλιψη, είναι πολύ σημαντικό να λαμβάνετε σοβαρά υπόψη οποιασδήποτε μορφής αυτοκτονική συμπεριφορά ή ομιλία και να αναγνωρίσετε τυχόν προειδοποιητικά σημάδια, όπως τα ακόλουθα:

• Το άτομο μιλά για την αυτοκτονία ή για το ενδεχόμενο να βλάψει τον εαυτό του.
• Εκφράζει ισχυρά συναισθήματα απόγνωσης ή εγκλωβισμού.
• Εμφανίζει ασυνήθιστη ενασχόληση με το θάνατο.
• Ενεργεί απερίσκεπτα, σαν να ελπίζει να πεθάνει.
• Παίρνει τηλέφωνο ή επισκέπτεται ανθρώπους για να πει αντίο.
• Λέει πράγματα όπως “όλοι θα είστε καλύτερα χωρίς εμένα” ή “θέλω να τελειώνω πια”.
• Το άτομο αλλάζει ξαφνικά διάθεση, ενώ ήταν εξαιρετικά θλιμμένο φαίνεται πλέον ήρεμο και χαρούμενο (γιατί ίσως έχει πάρει τις αποφάσεις του).

Η κατάθλιψη στους άνδρες

Η κατάθλιψη είναι μια αρνητικά φορτισμένη λέξη στον πολιτισμό μας. Πολλοί τη θεωρούν, εσφαλμένα, ένδειξη αδυναμίας και υπερβολικού συναισθηματισμού. Αυτό ισχύει κυρίως ανάμεσα στους άνδρες. Οι καταθλιπτικοί άνδρες είναι λιγότερο πιθανό να αναγνωρίσουν στον εαυτό τους συναισθήματα αυτο-απέχθειας και απελπισίας απ’ ότι οι γυναίκες. Αντ’ αυτού, έχουν την τάση να παραπονιούνται για κούραση, ευερεθιστότητα, προβλήματα στον ύπνο, και απώλεια ενδιαφέροντος για την εργασία και τα χόμπι. Άλλα συμπτώματα της κατάθλιψης στους άνδρες περιλαμβάνουν θυμό, επιθετικότητα, βία, απερίσκεπτη συμπεριφορά, και κατάχρηση ουσιών. Ακόμα κι αν τα ποσοστά κατάθλιψης για τις γυναίκες είναι διπλάσια από εκείνα των ανδρών, οι άνδρες διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο αυτοκτονίας, ειδικά όσοι είναι μεγαλύτερης ηλικίας.

Η κατάθλιψη στις γυναίκες

Τα ποσοστά κατάθλιψης στις γυναίκες είναι διπλάσια από ότι στους άνδρες. Αυτό οφείλεται εν μέρει σε ορμονικούς παράγοντες, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για το προεμμηνορροϊκό σύνδρομο (PMS), την προεμμηνορροϊκή δυσφορική διαταραχή (PMDD), την κατάθλιψη μετά τον τοκετό (επιλόχειο κατάθλιψη) και την περιεμμηνοπαυσιακή κατάθλιψη. Όσο για τα συμπτώματα, οι γυναίκες έχουν περισσότερες πιθανότητες από τους άνδρες να βιώσουν έντονα συναισθήματα ενοχής, κοιμούνται υπερβολικά, τρώνε περισσότερο και παίρνουν σωματικό βάρος. Οι γυναίκες έχουν επίσης περισσότερες πιθανότητες να υποφέρουν από εποχιακή συναισθηματική διαταραχή.

Η κατάθλιψη στην εφηβεία

Ενώ ορισμένοι καταθλιπτικοί έφηβοι φαίνονται λυπημένοι, άλλοι δεν το δείχνουν. Στην πραγματικότητα, η ευερεθιστότητα και όχι η θλίψη είναι συχνά το κυρίαρχο σύμπτωμα της κατάθλιψης στους εφήβους. Ένας καταθλιπτικός έφηβος μπορεί να είναι εχθρικός, γκρινιάρης ή να χάνει εύκολα την ψυχραιμία του. Ανεξήγητοι σωματικοί πόνοι και ενοχλήσεις είναι επίσης κοινά συμπτώματα της κατάθλιψης στους νέους. Εάν δεν αντιμετωπιστεί, η εφηβική κατάθλιψη μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα στο σπίτι και στο σχολείο, σε χρήση ουσιών, αυτο-απέχθεια, ακόμη και ακραίες τραγωδίες όπως βιαιοπραγία ή αυτοκτονία. Ωστόσο, με την κατάλληλη βοήθεια, η εφηβική κατάθλιψη είναι θεραπεύσιμη σε μεγάλο βαθμό.

Κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία

Οι δύσκολες αλλαγές που αντιμετωπίζουν τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, όπως το πένθος, η απώλεια της ανεξαρτησίας και τα προβλήματα υγείας μπορούν να οδηγήσουν σε κατάθλιψη, ειδικά στους ανθρώπους που δεν έχουν ένα ισχυρό περιβάλλον υποστήριξης. Ωστόσο, η κατάθλιψη δεν είναι μια φυσιολογική συνέπεια της γήρανσης. Τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας έχουν την τάση να παραπονιούνται περισσότερο για τη φυσική τους κατάσταση και όχι για τις συναισθηματικές τους δυσκολίες, με αποτέλεσμα το πρόβλημα συχνά να παραβλέπεται. Η κατάθλιψη στους ηλικιωμένους σχετίζεται με κακή υγεία, υψηλό ποσοστό θνησιμότητας, καθώς και αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονίας, έτσι ώστε η διάγνωση και η θεραπεία να είναι εξαιρετικά σημαντικές.

Η επιλόχεια κατάθλιψη

Πολλές νέες μητέρες υποφέρουν από κάποιο είδος επιλόχειας θλίψης με συμπτώματα που διαρκούν λίγες ώρες ή ημέρες. Η επιλόχεια κατάθλιψη, αντίθετα, είναι μια μεγαλύτερης διάρκειας και πιο σοβαρή κατάσταση που προκαλείται, εν μέρει, από ορμονικές αλλαγές που σχετίζονται με τη γέννηση ενός μωρού. Η επιλόχεια κατάθλιψη εμφανίζεται συνήθως σύντομα μετά τον τοκετό, αλλά οποιαδήποτε κατάθλιψη που εμφανίζεται εντός έξι μηνών από τον τοκετό μπορεί να είναι επιλόχεια κατάθλιψη.

Η μείζων κατάθλιψη

Η μείζων κατάθλιψη χαρακτηρίζεται από την ανικανότητα να απολαύσει κάποιος τη ζωή και να νιώσει ευχαρίστηση. Τα συμπτώματα είναι σταθερά και συνεχή, ενώ κυμαίνονται από μέτρια έως σοβαρά. Μερικοί άνθρωποι βιώνουν μόνο ένα καταθλιπτικό επεισόδιο στη διάρκεια της ζωής τους, αλλά τις περισσότερες φορές η μείζων κατάθλιψη είναι μια επαναλαμβανόμενη διαταραχή. Η καθημερινότητα ενός ατόμου διαταράσσεται από την έντονη θλίψη, μελαγχολία ή απελπισία και θεραπεύεται με ψυχοθεραπεία, αντικαταθλιπτικά φάρμακα ή συνδυασμό και των δύο.

Δυσθυμία 

Η δυσθυμία είναι ένας τύπος χρόνιας «χαμηλής έντασης» κατάθλιψης. Τις περισσότερες ημέρες, το άτομο αισθάνεται ήπια ή μέτρια κατάθλιψη, αν και μπορεί να υπάρχουν σύντομες περίοδοι φυσιολογικής διάθεσης. Τα συμπτώματα της δυσθυμίας δεν είναι τόσο ισχυρά όσο τα συμπτώματα της μείζονος κατάθλιψης, αλλά επιμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα (τουλάχιστον δύο έτη). Αυτά τα χρόνια συμπτώματα καθιστούν πολύ δύσκολο να ζήσει κάποιος μια πλήρη και ευτυχισμένη ζωή. Μερικοί άνθρωποι βιώνουν επίσης μείζονα καταθλιπτικά επεισόδια στην έξαρση της δυσθυμίας, μια κατάσταση γνωστή ως «διπλή κατάθλιψη». Εάν υποφέρετε από δυσθυμία, μπορεί να αισθάνεστε σαν να έχετε πάντα κατάθλιψη. Ή μπορεί να σκέφτεστε ότι η συνεχής χαμηλή σας διάθεση σας είναι στοιχείο του χαρακτήρα σας. Ωστόσο, η δυσθυμία μπορεί να αντιμετωπιστεί, ακόμη και αν τα συμπτώματα σας πέρασαν απαρατήρητα ή χωρίς θεραπεία για χρόνια.

Διπολική Διαταραχή: Όταν η κατάθλιψη είναι μόνο η μία όψη του νομίσματος

Η διπολική διαταραχή, επίσης γνωστή και ως μανιοκατάθλιψη, χαρακτηρίζεται από κύκλους αλλαγών της διάθεσης. Επεισόδια κατάθλιψης εναλλάσσονται με επεισόδια μανίας, τα οποία μπορεί να περιλαμβάνουν παρορμητική συμπεριφορά, υπερδραστηριότητα, γρήγορη ομιλία, και ελλιπή ύπνο. Τυπικά, η μετάβαση από το ένα άκρο στο άλλο είναι σταδιακή, με κάθε μανιακό ή καταθλιπτικό επεισόδιο να διαρκεί για τουλάχιστον αρκετές εβδομάδες. Όταν βρίσκεται σε καταθλιπτική φάση, ένα άτομο με διπολική διαταραχή παρουσιάζει τα συνήθη συμπτώματα της μείζονος κατάθλιψης. Ωστόσο, οι θεραπείες για τη διπολική διαταραχή είναι πολύ διαφορετικές απ’ ότι για την κατάθλιψη.

Εποχιακή συναισθηματική διαταραχή: όταν ο χειμώνας φέρνει θλίψη 

Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται λυπημένοι όταν το καλοκαίρι φεύγει, αλλά μερικοί πραγματικά καταθλίβονται με την αλλαγή της εποχής. Γνωστή ως εποχιακή συναισθηματική διαταραχή, αυτή η μορφή της κατάθλιψης επηρεάζει περίπου το 1% έως 2% του πληθυσμού, ιδιαίτερα τις γυναίκες και τους νέους. Φαίνεται να προκαλείται από την περιορισμένη έκθεση στο φως της ημέρας, ενώ συνήθως εμφανίζεται τους φθινοπωρινούς ή τους χειμερινούς μήνες και υποχωρεί την άνοιξη. Για την καταπολέμησή της, η σωματική άσκηση και οι υπαίθριες δραστηριότητες κατά τη διάρκεια της ημέρας έχουν ευεργετικά αποτελέσματα.

Αιτίες και παράγοντες κινδύνου για την κατάθλιψη

• Μοναξιά
• Έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης
• Πρόσφατες αγχογόνες εμπειρίες ζωής
• Οικογενειακό ιστορικό κατάθλιψης
• Προβλήματα σχέσεων ή/και οικογένειας
• Οικονομικές δυσκολίες
• Παιδικό τραύμα ή ιστορικό παιδικής κακοποίησης
• Κατάχρηση αλκοόλ ή ναρκωτικών
• Ανεργία ή υποαπασχόληση
• Προβλήματα υγείας ή χρόνιος πόνος

Θεραπεία της κατάθλιψης

Η κατανόηση της αιτίας της κατάθλιψής σας μπορεί να σας βοηθήσει να ξεπεραστεί το πρόβλημα. Για παράδειγμα, αν έχετε κατάθλιψη εξαιτίας της εργασίας σας, η καλύτερη θεραπεία θα μπορούσε να είναι μια άλλη δουλειά και όχι ένα αντικαταθλιπτικό φάρμακο. Εάν έχετε μετακομίσει κάπου και νιώθετε μοναξιά και νοσταλγία για ό,τι αφήσατε πίσω, το να βρείτε νέους φίλους στο χώρο εργασίας σας ή μέσα από ένα χόμπι πιθανότατα θα σας δώσει περισσότερη ψυχολογική ώθηση από μια θεραπευτική συνεδρία. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η κατάθλιψη αντιμετωπίζεται με την αλλαγή της κατάστασης.

Όπως τα συμπτώματα και οι αιτίες της κατάθλιψης διαφέρουν ανάμεσα στους ανθρώπους, έτσι ποικίλλουν και οι τρόποι για να αισθανθείτε καλύτερα. Ό,τι λειτουργεί για ένα άτομο δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει για ένα άλλο, και δεν υπάρχει μία θεραπεία που να ενδείκνυται σε όλες τις περιπτώσεις. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η καλύτερη προσέγγιση περιλαμβάνει έναν συνδυασμό κοινωνικής υποστήριξης, αλλαγών στον τρόπο ζωής, καθώς και επαγγελματικής βοήθειας.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της κατάθλιψης συχνά περιλαμβάνει κάποια μορφή ψυχολογικής θεραπείας. Η θεραπεία σας δίνει τα εργαλεία για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης από διάφορες οπτικές γωνίες. Επίσης, ό,τι μαθαίνετε κατά τη θεραπευτική διαδικασία σας δίνει τα όπλα για να αποφύγετε την υποτροπή.

Ορισμένοι τύποι θεραπείας διδάσκουν πρακτικές τεχνικές για την αναπλαισίωση αρνητικών μοτίβων σκέψης και χρησιμοποιούν συμπεριφορικά μοντέλα στην καταπολέμηση της κατάθλιψης. Η θεραπεία όμως, μπορεί επίσης να σας βοηθήσει να σκάψετε βαθιά μέχρι τη ρίζα της κατάθλιψής σας, βοηθώντας σας να καταλάβετε γιατί αισθάνεστε με έναν ορισμένο τρόπο, τι είναι αυτό που σας προκαλεί την κατάθλιψη, και τι μπορείτε να κάνετε για να μείνετε υγιείς και χαρούμενοι.