Το Τριώδιο και η αλήθεια της πνευματικής ζωής 

(Απόσπασμα από την εφημερίδα της Ένωσης Αστυνομικών Υπαλλήλων Αθηνών «Σύγχρονη Αστυνομία»)

Το Τριώδιο και η αλήθεια της πνευματικής ζωής 

Το Τριώδιο αποτελεί έναν από τους πυκνότερους και θεολογικά φορτισμένους χρόνους του εκκλησιαστικού έτους. Είναι ένας ολόκληρος τρόπος ζωής, ένας παιδαγωγικός και ασκητικός κύκλος, μέσα από τον οποίο η Εκκλησία εισάγει τον άνθρωπο στο μυστήριο της μετάνοιας, της νηστείας και της προσδοκίας της Αναστάσεως.

Το Τριώδιο ξεκινά λειτουργικά με την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου και εκτείνεται μέχρι και το Μεγάλο Σάββατο. Η ονομασία του προέρχεται από τους κανόνες των ακολουθιών, οι οποίοι κατά την περίοδο αυτή δεν περιλαμβάνουν εννέα ωδές, αλλά τρεις. Ωστόσο, η σημασία του δεν εξαντλείται σε αυτή τη λειτουργική ιδιαιτερότητα. Το Τριώδιο εγκαινιάζει έναν ιδιαίτερο εκκλησιαστικό χρόνο, τον κατανυκτικό χρόνο, κατά τον οποίο ο πιστός καλείται να επανεξετάσει τη σχέση του με τον Θεό, τον εαυτό του και τον πλησίον.

Οι πρώτες εβδομάδες του Τριωδίου, πριν από την έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, έχουν καθαρά προπαιδευτικό χαρακτήρα. Η Εκκλησία δεν εισάγει αιφνιδίως τον άνθρωπο στη νηστεία, αλλά τον προετοιμάζει πνευματικά.

Με τις παραβολές του Τελώνου και του Φαρισαίου, του Ασώτου Υιού, με την αναφορά στην Τελική Κρίση και με τη συγχώρηση ως προϋπόθεση της νηστείας, αποκαλύπτεται ότι η πνευματική ζωή δεν είναι ζήτημα εξωτερικής ευσέβειας, αλλά βαθιάς εσωτερικής στάσης. Η ταπείνωση, η αυτογνωσία και η αγάπη προηγούνται κάθε άσκησης.

Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή, που αρχίζει με την Καθαρά Δευτέρα, αποτελεί τον πυρήνα του Τριωδίου. Η νηστεία κατά την περίοδο αυτή δεν περιορίζεται στη διατροφή, αλλά αγκαλιάζει ολόκληρη την ύπαρξη. Η αποχή από συγκεκριμένες τροφές λειτουργεί συμβολικά και θεραπευτικά. Δεν αποσκοπεί στην περιφρόνηση του σώματος, αλλά στην επαναφορά του σε σχέση υπακοής προς το πνεύμα. Το σώμα συμμετέχει στη μετάνοια, ώστε ο άνθρωπος να μάθει να μη ζει μόνο για την ικανοποίηση των επιθυμιών του.

Παράλληλα με τη νηστεία, το Τριώδιο προβάλλει με ιδιαίτερη έμφαση την προσευχή, την ελεημοσύνη και τη συμφιλίωση. Η άσκηση χωρίς αγάπη καθίσταται κενή. Γι’ αυτό και η Εκκλησία υπενθυμίζει διαρκώς ότι η αληθινή νηστεία είναι η αποχή από την κακία, τον εγωισμό και την καταδίκη του άλλου. Η λειτουργική ζωή της περιόδου, με τις κατανυκτικές ακολουθίες, τους ύμνους και τις μετάνοιες, δεν αποσκοπεί στη συναισθηματική φόρτιση, αλλά στη σταδιακή μεταμόρφωση του ανθρώπου.

Το Τριώδιο κορυφώνεται με το Σάββατο του Λαζάρου και την Κυριακή των Βαΐων, που λειτουργούν ως γέφυρα προς τη Μεγάλη Εβδομάδα. Εκεί η Εκκλησία εισέρχεται πλέον στο ίδιο το γεγονός του Πάθους. Όσα προηγήθηκαν δεν ήταν προετοιμασία θεωρητική, αλλά υπαρξιακή. Ο πιστός καλείται τώρα να σταθεί ενώπιον του Σταυρού όχι ως θεατής, αλλά ως συμμέτοχος.

Το Τριώδιο δεν είναι ένας «δύσκολος» χρόνος, αλλά ένας αληθινός χρόνος.

Αποκαλύπτει ότι η πορεία προς την Ανάσταση περνά αναγκαστικά από τη μετάνοια, όχι ως ενοχή, αλλά ως άνοιγμα στη χάρη.

Είναι ο χρόνος κατά τον οποίο η Εκκλησία υπενθυμίζει ότι η σωτηρία δεν είναι ατομικό επίτευγμα, αλλά καρπός σχέσης, αγώνα και εμπιστοσύνης στον Θεό που ανασταίνει τον άνθρωπο.